διαβητικο ποδι

Σακχαρώδης Διαβήτης και προβλήματα στα πόδια των ασθενών |
Πρόληψη Ακρωτηριασμών

Σακχαρώδης Διαβήτης και προβλήματα στα πόδια των ασθενών

Πρόληψη Ακρωτηριασμών

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης είναι ένα πρόβλημα που απασχολεί την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Θεωρείται σαν μια διαρκώς αυξανόμενη απειλή. Υπολογίζεται ότι το έτος 2025  ποσοστό που ανέρχεται στο 6,5% του πληθυσμού της Γης θα πάσχει από Σακχαρώδη Διαβήτη.

Δεν υπάρχει ριζική θεραπεία για τη νόσο αυτή. Είναι χρόνιο νόσημα και συνδέεται με χρόνιες επιπλοκές. Διακρίνονται 2 μορφές του Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ). Ο ΣΔ  τύπου 1 και ο ΣΔ τύπου 2. Και οι δύο τύποι είναι εξίσου σοβαροί.

Στο ΣΔ τύπου 1 το πάγκρεας των πασχόντων παράγει πολύ λίγη ή καθόλου ινσουλίνη. Η ινσουλίνη χαρακτηρίζεται ως «ορμόνη ζωής» και καθιστά τα κύτταρα ικανά να προσλαμβάνουν γλυκόζη και να τη χρησιμοποιούν κυρίως για παραγωγή ενέργειας. Η ανεπάρκεια παραγωγής ινσουλίνης οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα (αυξημένα σάκχαρα). Στην περίπτωση αυτή οι πάσχοντες χρειάζονται ενέσεις ινσουλίνης για να επιβιώσουν (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, 2005). Είναι ο συχνότερος τύπος Διαβήτη σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες.

Ο ΣΔ τύπου 2 εμφανίζεται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Τα άτομα αυτά δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ινσουλίνη αποτελεσματικά. Παράγεται μια ποσότητα ινσουλίνης που δεν έχει όμως την απαιτούμενη αποτελεσματικότητα. Χρησιμοποιούνται λοιπόν δισκία και σπανιότερα η ινσουλίνη για τη ρύθμιση του Σακχάρου αίματος.

Οι κυριότερες χρόνιες επιπλοκές της νόσου είναι η Διαβητική Νεφροπάθεια, Νευροπάθεια και η Αμφιβληστροειδοπάθεια.

Οι επιπλοκές όμως από τα πόδια των διαβητικών ασθενών είναι εκείνες που προκαλούν τα μεγαλύτερα προβλήματα. Υπολογίζεται ότι κάθε 30 δευτερόλεπτα ένα πόδι διαβητικού ασθενούς χάνεται παγκόσμια. Στην Ελλάδα γύρω στους 6000 διαβητικοί ασθενείς ακρωτηριάζονται κάθε χρόνο. Οι ακρωτηριασμοί προκύπτουν από βλάβη των νεύρων και των αγγείων των ποδιών.

Τόσο η νευροπάθεια όσο και αγγειοπάθεια στα πόδια των διαβητικών ασθενών μπορεί να οδηγήσουν σε έλκη (πληγές) που μολύνονται. Οι λοιμώξεις αυτές αν δεν αντιμετωπισθούν έγκαιρα καταλήγουν σε ακρωτηριασμό του σκέλους.

Άτομα που έχουν ήδη ακρωτηριαστεί έχουν κίνδυνο για επανάληψη του ακρωτηριασμού στο άλλο σκέλος. Όμως και ο μοναδικός (αρχικά) ακρωτηριασμός συνεπάγεται την εξάρτηση του ατόμου από τη βοήθεια τρίτων.

Η παγκόσμια Οργάνωση Υγείας αναφέρει ότι το 50-80% των ακρωτηριασμών μπορεί να αποφευχθεί  με μέτρα πρόληψης που είναι τα εξής:

Αναφορικά με τον Διαβητικό Ασθενή

  1.  Καθημερινός έλεγχος των ποδιών για κοψίματα ή μικροτραυματισμούς. Η παρουσία των ανωτέρω σημείων και επιπλέον ερυθρότητας ή τύλων (κάλων) πρέπει να οδηγήσει το διαβητικό ασθενή στο γιατρό.Ο έλεγχος στα πόδια μπορεί να γίνει αρκετά εύκολος και πιο ουσιαστικός με χρήση ενός κατάλληλου καθρέπτη όπου φαίνεται  η επιφάνεια του πέλματος . Στο πέλμα συμβαίνουν συνήθως οι περισσότεροι και πιο επικίνδυνοι τραυματισμοί που δεν μπορούμε να τούς εντοπίσουμε με την απλή επισκόπηση του ποδιού
  2. Συνιστάται όμως κυρίως να γίνεται προσπάθεια αποφυγής των τραυματισμών  στα πόδια των διαβητικών ασθενών που μπορεί να οδηγήσουν σε εμφάνιση έλκους (πληγής). Πρέπει τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη να φορούν συνέχεια  κατάλληλα υποδήματα μέσα και έξω από το σπίτι. Επιπλέον σε άλλες εκδηλώσεις π.χ. στις διακοπές ,στην θάλασσα ,στο βάδισμα στην άμμο, σε αθλητικές δραστηριότητες είναι απαραίτητα τα κατάλληλα παπούτσια .
  3. Το εσωτερικό των υποδημάτων πρέπει να ελέγχεται κάθε βράδυ για την τυχόν ύπαρξη μικρών σκληρών αντικειμένων που μπορεί να τραυματίσουν τα πόδια. Δεν  μπορεί μόνο η αφή η το αίσθημα πίεσης που προκαλούν τα αντικείμενα αυτά στις συνήθεις συνθήκες να μας οδηγήσει στην υποψία ότι κάτι βλαβερό έχει συμβεί . Ο λόγος είναι απλός δηλ. μπορεί να έχει χαθεί για το άτομο με Διαβήτη η ικανότητα να αντιλαμβάνεται την πίεση από οποιοδήποτε αντικείμενο στα πόδια .
  4. Τα νύχια πρέπει να κόβονται σε ευθεία γραμμή. Είναι λογικό να χρησιμοποιείται λίμα για τις αιχμηρές άκρες.
  5. Τα πόδια πρέπει να πλένονται τακτικά και να καθαρίζονται καλά. Χρησιμοποιούμε κυρίως χλιαρό νερό και προσέχουμε να μην υπάρχουν πληγές ή κάθε είδους βλάβες  ιδιαίτερα ανάμεσα στα δάκτυλα.
  6. Τα υποδήματα πρέπει να είναι άνετα και με χοντρό «πάτο» για να μην προκαλούνται τραυματισμοί στα πέλματα η στα δάκτυλα από σκληρά αντικείμενα η διάφορες ανώμαλες επιφάνειες του εδάφους.
  7. Συνήθως είναι πολύ χρήσιμο να γίνεται η αγορά των υποδημάτων το απόγευμα. Τη χρονική αυτή στιγμή τα πόδια είναι πρησμένα και έτσι το μέγεθος των υποδημάτων είναι μεγαλύτερο με αποτέλεσμα τη μείωση του κινδύνου τραυματισμών.
  8. Οι μαλακές και χοντρές κάλτσες βοηθούν στην πρόληψη τραυματισμών. Δεν πρέπει όμως να είναι πολύ σφικτές και τρύπιες.
  9. Τα τραύματα που γίνονται στα πόδια πρέπει να καλύπτονται με καθαρές γάζες μέχρι την επίσκεψη στο γιατρό.
  10. Πρέπει να αποφεύγεται η χρήση αντικειμένων (πχ. κοσμημάτων) στα πόδια.
  11. Το κάπνισμα πρέπει να διακοπεί άμεσα.

Αναφορικά με τα μέτρα προστασίας που λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό:

  1. Συζήτηση για την ύπαρξη βλάβης στα πόδια του τύπου της νευροπάθειας.Οι ενδείξεις για νευροπάθεια είναι κυρίως το ξηρό δέρμα, πόνοι σαν κάψιμο η όπως ο πονόδοντος στα πόδια που χειροτερεύουν στην διάρκεια της νύχτας, αίσθηση που έχει ο ασθενής για το πόδι του σαν ξένο σώμα , μουδιάσματα κλπ. Ειδικά επιθέματα (αυτοκόλλητα)  αποκαλύπτουν βλάβη στα πόδια. Εφαρμόζονται στην επιφάνεια του πέλματος, όπου δεν υπάρχουν κάλοι . Αρχικά το χρώμα τους είναι κυανό (μπλέ) . Σε δέκα λεπτά της ώρες επανεξετάζεται το χρώμα . Εάν μετατραπεί σε ρόζ σημαίνει πως το πόδι έχει την κατάλληλη υγρασία, δεν είναι ξερό ,επομένως απομακρύνεται η διάγνωση Νευροπάθειας. Στην αντίθετη περίπτωση που δεν υπάρξει πλήρης αλλαγή του χρώματος δηλ. παραμείνει το χρώμα μπλέ η μετατραπεί σε ροζ-μπλέ οι πιθανότητες βλάβης στα πόδια είναι μεγάλες. Είναι αναγκαία η αναφορά στον γιατρό οποιουδήποτε ευρήματος σχετικά με το επίθεμα.Στην περίπτωση που διαπιστωθεί ξηρότητα του δέρματος χρησιμοποιούνται ειδικοί αφροί και  ειδικές κάλτσες που αποκαθιστούν σε ικανοποιητικό ποσοστό την ενυδάτωση απομακρύνοντας τον κίνδυνο μικρών «σχισιμάτων « στα πέλματα . Οποιοδήποτε μικρή πληγή η σχισμή στο δέρμα λειτουργεί  ως πύλη εισόδου μικροβίων.
  2. Συζήτηση για την ύπαρξη βλάβης στα πόδια του τύπου της  αγγειοπάθειας.Ενδείξεις που πρέπει να αξιολογηθούν είναι οι εξής:
    • Πόνος στα πόδια όταν βαδίζουμε .Εντοπίζεται συνήθως στις κνήμες και υποχωρεί με την ανάπαυση . Επανέρχεται όμως όταν ξαναρχίσουμε το βάδισμα.
    • Πόνος στα πόδια τις νυκτερινές ώρες . Δεν περνά εύκολα , ελαφρώς μειώνεται όταν κρεμάσουμε τα πόδια , αλλά χειροτερεύει πολύ όταν δοκιμάσουμε να περπατήσουμε έστω και λίγο.
    • Οποια αλλαγή του χρώματος των ποδιών διαπιστώσουμε , πρέπει να την αναφέρουμε άμεσα  στον γιατρό, Στην περίπτωση βλάβης των αγγείων η αλλαγή του χρώματος είναι προς το μαύρο , και η κατάσταση απαιτεί άμεση ιατρική συμβουλή.
    • Αμεσα πρέπει να διακοπεί το κάπνισμα

Ορισμένα  αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα που απομακρύνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης είναι πολύ χρήσιμα. Ας  συζητήσουμε με τον γιατρό μας.

 

Το ερώτημα που παραμένει ίσως στούς αναγνώστες είναι αν υπάρχουν αποδείξεις από την επιιστημονική κοινότητα ότι αν εφαρμόσουμε τα μέτρα που αναφέραμε θα ελαττωθεί ο κίνδυνος ακρωτηριασμού?

Αναμφισβήτητα  η απάντηση είναι καταφατική.

Ναι! θα υπάρξει αξιόλογη μείωση.

 

Διεθνείς οργανώσεις π.χ. Παγκόσμια Ομοσπονδία για τον Διαβήτη επιμένουν πολύ στην πρόληψη και στα μέτρα που αναφέρθηκαν παραπάνω. Χώρες όπως η Ολλανδία , Ιταλία Μεγάλη Βρετανία, Τανζανία κ.λπ. διαπίστωσαν μεγάλη μείωση στους μη τραυματικούς ακρωτηριασμούς κάτω άκρων στα άτομα με Διαβήτη δηλ. κατά 50-60% . Χιλιάδες διαβητικοί ασθενείς γλύτωσαν τα πόδια τους.

 

 

Να θυμάστε πάντα ότι η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία.

Δρ. Χρήστος Μανές
Παθολόγος – Διαβητολόγος
Πρόεδρος Της Εταιρίας Μελέτης
Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού